Welkom bij Zuinigaan

Dit weblog gaat over bezuinigen, consuminderen en nog meer, want een mens is tenslotte meer dan alleen een consuminderaar, of zo je wilt een vrek. In '07 kocht ik mijn huis, in december 2018 word ik 66 jaar en mag ik met pensioen, want dan krijg ik mijn AOW. Ik heb een pensioengat van 20 jaar. Ik verkeek mij op de kosten van een koophuis en constateerde dat ik financieel vanaf mijn 66e jaar nogal krap zou komen zitten, vooral vanwege het pensioengat. Dus daar ging ik wat aan doen en op deze weblog vind je mijn berichten hierover.

maandag 27 april 2015

Zuinigheid en armoede vroeger

Verhalen over hoe het vroeger ging zijn zeker niet alleen maar leuk. Er is soms sprake van bittere armoede, waarbij kleding tot de draad versleten werd en schoenen al lang vervangen hadden moeten worden. Kou en honger lijden hoorden zeker ook daarbij.
Want wat doe je in de winter, als je geen werk hebt of te weinig hebt om van te leven en te veel om van dood te gaan? Dan probeer je eerst en vooral zo veel mogelijk eten bij elkaar te scharrelen. Die turf of dat hout, dat is voor later zorg.

Ik heb mijn eigen stamboom langs alle lijnen zo ver mogelijk nageplozen.
In de lijn van mijn vader (zijn betovergrootmoeder) kom ik tot 1530 en langs de lijn van een betovergrootmoeder van mijn moeder kom ik tot 1545.
Iedereen leefde in de dorpen op het Friese platteland, een enkeling in de provinciestad Leeuwarden.

Waar leefden die mensen van?
Ik vind dagloners, een knecht in het tuchthuis, arbeider, boerenknechten, melkers, schippers, vissers, een tabaksverversknecht, landlopers en bedelaars (die dan vervolgens naar de strafkoloniën van weldadigheid worden gestuurd om hun leven te beteren, over mijn eigen familie: klik ook hier)
Allemaal geen vetpot lijkt mij. De meesten waren analfabeet.
Ik heb geen idee hoe het zat met de welvaart. Is er honger geleden? Mogelijk wel. De gezinnen waren vaak groot. Waren lonen toereikend voor de levenswijze die de mensen hadden? Kinderen moesten al heel snel werken: als dienstmeisje, jongste knecht, soms hielpen ze mee in het eigen bedrijfje. Misschien viel het door de kinderarbeid met de armoede ook wel mee. Aan de leeftijd bij overlijden en het aantal kinderen dat in leven blijft is ook wel het een en ander af te lezen.
Mijn overgrootvaders werden  73, 84, 89 en 89. Mijn betovergrootvaders werden 47, 74, 47, 54, 53, 87, 59, 86.
Mijn overgrootmoeders werden 65, 64, 77 en 83. Mijn betovergrootmoeders werden 77, 83, 67, 75, 89, 60, 36, 54. Je ziet in de generatie van de betovergrootouders nogal wat uitschieters, zowel naar boven als naar beneden. Voor zover ik weet, is nooit bekend geworden waar de vrouw die op 36 jarige leeftijd overleed, aan gestorven is. Kanker? Een hartkwaal die niet behandeld werd? We zullen het nooit weten. Ze was de moeder van een van mijn overgrootvaders die 89 jaar werd. Dus zo slecht zullen de genen ook weer niet geweest zijn. Misschien armoede, honger en gebrek?

De betovergrootmoeder die 54 werd, baarde 13 kinderen, waarvan 6 levenloos geboren en 3 overleden als zuigeling. Op zich een hartverscheurend drama, zoveel zwangerschappen en maar vier kinderen. Jantje, haar oudste dochter, de oma van mijn vader, was analfabete. Maar twee kinderen, dochters, blijven in Friesland. Haar zoon en jongste dochter emigreren naar de VS, waarschijnlijk op zoek naar een beter leven. Die zoon sterf op 94 jarige leeftijd in Grand Rapids USA.

Ik weet uit de verhalen van mijn schoonmoeder dat er ook op een kleine boerderij in de jaren 30 van de vorige eeuw armoede heerste. Die kachel, die in de woonkamer stond, die bleef niet zo lang aan. Tussen half april en eind oktober werd er standaard niet gestookt. De 4 kinderen hadden samen de beschikking over 1 fiets, voor de rest was het lopen.  Mijn schoonmoeder was van 1927 en twee jaar later was het wereldwijd crisis. Ook in Noord-Oost Friesland waren de gevolgen van die crisis maar al te zeer voelbaar. Zuinigheid was noodgedwongen, want wat moesten ze anders?

13 opmerkingen:

  1. Ze kan ook in het kraambed gestorven zijn. Dat gebeurde in die tijd veel.
    Nic

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. Dat dacht ik eerst ook, maar dat gaat in dit geval niet op, haar jongste kind was 17 maanden toen ze overleed. Het jongste kind was geboren in 1880 en moeder overleed in 1881. Als het kind eind december geboren was en moeder in januari overleden, dan was het daaruit te verklaren. Maar ik heb het speciaal nagezocht, het kind was geboren in maart en 1880 en moeder overleed in augustus 1881.

      Verwijderen
    2. Ja, dat dacht ik ook meteen. Sacha

      Verwijderen
    3. Toen ik het geplaatst had bedacht ik me dat je daar waarschijnlijk al naar gekeken had.
      Nic

      Verwijderen
  2. Dit soort verhalen doet me toch wel even nadenken hoe goed mijn generatie het eigenlijk heeft, ondanks de 'crisis' ( ik ben geboren in '87).

    BeantwoordenVerwijderen
  3. Ook mijn vader (geboren in 1917) groeide op in een groot gezin in Drenthe. Mijn opa was (keuter)-boer en dagloner. Ze hadden heel veel dingen niet, o.a. honger. Alles werd in de moestuin verbouwd en er was een kleine boomgaard. Vooral in de nawinter en vroege voorjaar waren de maaltijden erg eentonig, veel peulvruchten, aardappelen en soms een ei van eigen kippen.

    BeantwoordenVerwijderen
  4. De serie de IJzeren eeuw over Groningen heb je ongetwijfeld ook gezien, erg interessant.

    Een vraagje: mijn opa noemde mijn oma altijd "aje" weet je of dat gronings voor vrouw is? Hij kwam uit Blijham.

    Of er in mijn familie veel armoede was weet ik niet, ik vermoed van niet want het waren kennelijk altijd al ondernemende types en die weten altijd wel wat op te scharrelen.

    Oma ging in 1910 naar Antwerpen met ouders omdat haar vader daar werk kon krijgen. In 1914 weer terug gevlucht, die hadden wel een armoediger leven weet ik uit haar verhalen. Zij kookte en bakte graag en er was altijd erg veel te eten in huis, ook in 1940 hadden ze veel gehamsterd.

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. Jazeker heb ik de IJzeren eeuw gezien over WA Scholtens, inderdaad heel interessant! Maar ik ben niet heel erg Gronings. Ik ben een Fries en heb hier in de stad Groningen altijd Friese partners gehad en ook met mijn kinderen spreek ik Fries. Mijn kennis van het Gronings is heel gering, in de stad Gronings kent men ook nauwelijks meer echt Groninger woorden, alleen het accent blijft.
      Ik moet je bekennen dat ik geen idee heb wat Aje betekent, zou het niet een kooswoordje voor haar naam kunnen zijn? Misschien heette ze Antje of Alie?

      Verwijderen
    2. Hoe raad je dat zo inderdaad Antje, ook een van mijn voornamen. Zal het toch nog even aan mijn moeder vragen, het kan nu nog.

      Verwijderen
    3. Misschien ben je gewoon naar je oma vernoemd. Ik heb twee voornamen, ik ben vernoemd naar beide oma's.

      Verwijderen
  5. dan nog kan het een zwangerschap zijn geweest van een kindje dat al dood ging in de baarmoeder tijdens of voor de bevalling, dan werd er geen melding gemaakt van een kind, dat ging in het lichaam van de moeder mee het graf in. En 17 maanden na de geboorte van laatste kind kan heel goed wijzen op deze doodsoorzaak.
    Wat bijzonder trouwens dat je dit zo helemaal uitgezocht hebt! Bieke

    BeantwoordenVerwijderen
    Reacties
    1. Je hebt gelijk, dat zou kunnen, dat ze aan de complicaties van een zwangerschap overleden is.
      Ik vind het uitzoeken van voorouders heel leuk en interessant. Familieleden hadden al een stamboom uitgezocht van de familie van mijn opa aan moederskant en ook van de familie van mijn oma aan vaderskant. Voor het nazoeken van stambomen is het onontbeerlijk om de exacte geboortedata en geboorteplaats/gemeente van je grootouders te hebben, anders is het moeilijk terugzoeken in het verleden.

      Verwijderen
  6. Zwangerschapscomplicaties is een waarschijnlijke optie. Vroeger werden vrouwen gemiddeld minder oud dan mannen door de hoge sterfte rondom zwangerschappen.

    BeantwoordenVerwijderen